Een SWOT-analyse is een overzicht van de sterktes (Strengths) en zwaktes (Weaknesses) binnen je organisatie en van de kansen (Opportunities) en bedreigingen (Threats) in de omgeving. Je gebruikt de SWOT-analyse om te bepalen waar je op inzet, wat je moet verbeteren en waar je rekening mee houdt.
De vier onderdelen vormen twee groepen. Sterktes en zwaktes horen bij de interne analyse. Ze gaan over jouw team, afdeling of organisatie, in vergelijking met concurrenten. Kansen en bedreigingen horen bij de externe analyse. Ze komen uit de markt, de wetgeving, de techniek of de samenleving en je kunt ze niet zelf sturen. Je kunt er wel op inspelen.
Je hoort een SWOT-analyse ook wel een sterkte-zwakteanalyse noemen. Strikt genomen klopt dat niet, want dat is alleen het interne deel. Een SWOT-analyse bevat ook de kansen en bedreigingen.
Een SWOT-analyse past bij momenten waarop je moet kiezen en de omgeving meespeelt. Denk aan een nieuw jaarplan, een reorganisatie, de start van een project, een nieuwe markt of de vraag hoe je team zich de komende jaren moet ontwikkelen. Er bestaat ook een persoonlijke SWOT-analyse, bijvoorbeeld als voorbereiding op een functioneringsgesprek.
Voor sommige vragen is een SWOT-analyse te grof. Wil je weten waarom klanten afhaken of welke stap in een proces vertraging veroorzaakt, dan heb je meer aan gericht onderzoek. Een SWOT-analyse geeft richting en geen diagnose op detailniveau.
Hoe je met de uitkomsten omgaat, hangt ook af van je eigen aanpak als leidinggevende. Meer daarover lees je in het artikel Strategisch management stijlen.
Dit stappenplan werkt voor een hele organisatie, een afdeling of een enkel project.
Begin met één vraag waar de SWOT-analyse antwoord op moet geven. "Moeten we volgend jaar een tweede vestiging openen?" werkt beter dan "Hoe staan we ervoor?". Een SWOT-analyse voor het hele bedrijf ziet er anders uit dan een SWOT-analyse voor één product of één team. Schrijf de vraag en de scope bovenaan het document, zodat iedereen dezelfde vraag beantwoordt.
Een SWOT-analyse op gevoel levert meningen op. Haal daarom eerst gegevens op: omzet en kosten, klantfeedback, medewerkerstevredenheid, prestaties van concurrenten en ontwikkelingen in je sector. Wat je vooraf verzamelt, scheelt tijdens de sessie veel discussie.
Noteer sterktes en zwaktes in vergelijking met je concurrenten en met wat je doel vraagt. Een sterkte geeft je een voordeel, ook als het niet iets is waar je trots op bent. Een zwakte belemmert je, ook als niemand er een fout in gemaakt heeft.
Toets elk punt met drie vragen. Kun je het aantonen met een feit? Merken klanten of collega's het? Is het anders bij de concurrent? Een punt dat deze toets niet doorstaat, is te vaag.
Een voorbeeld van een vaag punt is "We hebben goed personeel". Een scherpe versie luidt: "Vier van onze zes adviseurs hebben meer dan tien jaar ervaring in de sector." Het tweede punt kun je controleren en gebruiken.
Kijk naar wat buiten je organisatie gebeurt. De DESTEP-methode dient als checklist: demografisch, economisch, sociaal-cultureel, technologisch, ecologisch en politiek-juridisch. Voor je eigen markt kun je het vijfkrachtenmodel van Porter gebruiken. Dat kijkt naar concurrenten, nieuwe toetreders, leveranciers, klanten en vervangende producten.
Een ontwikkeling is een kans of een bedreiging, afhankelijk van hoe jij ervoor staat. Wat voor het ene bedrijf een bedreiging is, kan voor het andere een kans zijn.
Zet de punten in een schema van twee bij twee. Beperk je tot maximaal vijf punten per vak en kies de punten die het meeste invloed hebben op de vraag uit stap 1. De overige punten hoeven niet weg, maar ze horen niet in het schema.
| Helpt | Hindert | |
| Intern | Sterktes | Zwaktes |
| Extern | Kansen | Bedreigingen |
Houd intern en extern gescheiden. "Weinig naamsbekendheid" is een zwakte. "Groeiende vraag naar ons product" is een kans. Een zwakte noteer je niet als kans, want een kans is een mogelijkheid in de omgeving.
Hier wordt de SWOT-analyse pas echt bruikbaar. In de confrontatiematrix zet je elk intern punt tegenover elk extern punt en bepaal je welke strategie eruit volgt. Er zijn vier combinaties:
Aan het eind heb je een lijst met mogelijke strategieën. Kies de twee of drie die het meest bijdragen aan je vraag uit stap 1.
Dit voorbeeld is verzonnen om het stappenplan te illustreren. Een afdeling klantenservice van een middelgroot bedrijf groeit snel, maar het is moeilijk om geschikte medewerkers te vinden. De manager stelt deze vraag: "Hoe laten we de afdeling het komende jaar groeien zonder kwaliteitsverlies?"
| Sterktes | Zwaktes |
| Ervaren medewerkers blijven lang | Inwerken kost veel tijd, omdat kennis in hoofden zit |
| Klanten waarderen de persoonlijke aanpak | Geen vaste werkwijze voor nieuwe collega's |
| Sterke samenwerking in het team | Rapportage gebeurt handmatig |
| Kansen | Bedreigingen |
| Groeiende vraag naar chat en online service | Krappe arbeidsmarkt voor servicemedewerkers |
| Tools die routinevragen overnemen | Concurrenten met lagere prijzen |
| Klanten waarderen snelle reactietijden | Klanten verwachten sneller antwoord dan het team nu geeft |
De confrontatiematrix levert onder meer deze strategieën op:
Een SWOT-analyse levert pas iets op als je er besluiten aan koppelt. Ga daarvoor in vier stappen te werk.
Zo kan het actieplan uit het voorbeeld eruitzien:
| Actie | Eigenaar | Deadline | Meetpunt |
| Inwerkhandleiding schrijven | Teamleider | Einde kwartaal 1 | Tijd tot nieuwe collega zelfstandig werkt |
| Chatpilot met klein team | Senior medewerker | Kwartaal 2 | Reactietijd en klanttevredenheid |
| Rapportage automatiseren | Data-analist | Kwartaal 2 | Uren per week aan rapportage |
| Uitstroomcijfers in vacatureteksten | HR | Kwartaal 1 | Aantal geschikte sollicitaties |
Kijk na drie tot zes maanden wat er is gelukt en of de SWOT-analyse nog klopt. De omgeving verandert, dus een SWOT-analyse veroudert.
Een SWOT-analyse wordt beter als meerdere mensen meedoen, zoals collega's uit management, klantcontact, sales en operations. Iedereen ziet andere dingen. Nodig vijf tot acht mensen uit en stuur de vraag en de belangrijkste gegevens vooraf rond. Onderstaand draaiboek past in 60 tot 90 minuten.
| Onderdeel | Tijd | Wat gebeurt er |
| Opening | 10 min | Vraag, scope en spelregels doornemen |
| Individueel brainstormen | 10 min | Iedereen schrijft eigen punten op |
| Clusteren | 20 min | Punten per vak groeperen en dubbele schrappen |
| Prioriteren | 15 min | Iedereen stemt, per vak blijven vijf punten over |
| Confrontatiematrix | 20 min | In groepjes strategieën bedenken |
| Afspraken | 10 min | Eigenaar en deadline per actie |
Laat iedereen eerst zelf schrijven en pas daarna bespreken. Dan bepaalt niet de luidste stem of de mening van de manager de uitkomst. Ben je zelf de leidinggevende, geef je punten dan als laatste. Los meningsverschillen op door te kijken naar wat feitelijk bekend is. Punten waarover geen overeenstemming komt, noteer je als vraag om uit te zoeken.
Het model heeft ook grenzen. Een SWOT-analyse is een momentopname en de weging van punten is subjectief. Je krijgt er geen cijfers uit. Wil je dieper gaan, combineer de SWOT-analyse dan met DESTEP, het vijfkrachtenmodel van Porter of het 7S-model. Bij vragen op detailniveau helpt gericht onderzoek meer.
SWOT staat voor Strengths, Weaknesses, Opportunities en Threats. In het Nederlands zijn dat sterktes, zwaktes, kansen en bedreigingen. De eerste twee zijn interne factoren, de laatste twee externe factoren.
Je gebruikt een SWOT-analyse om een keuze te onderbouwen, bijvoorbeeld bij een nieuw plan, een reorganisatie of een projectstart. Ze laat zien waar je sterk in bent, waar je kwetsbaar bent en welke ontwikkelingen in de omgeving voor of tegen je werken.
De interne analyse gaat over factoren binnen je organisatie: sterktes en zwaktes. De externe analyse gaat over de omgeving: kansen en bedreigingen. Interne factoren kun je zelf beïnvloeden. Externe factoren kun je alleen voorzien en er een antwoord op bedenken.
Maak een confrontatiematrix, kies de strategieën die het meeste bijdragen aan je vraag en zet ze om in acties. Geef elke actie een eigenaar, een deadline en een meetpunt. Plan ook een moment om de uitkomsten te evalueren.
Dat is een bruikbaar signaal. Kijk welke zwaktes je kunt oplossen om bedreigingen te weerstaan en of er kansen zijn die je nog niet hebt gezien. Controleer ook of je punten niet te zwaar hebt aangezet en of het team voldoende positieve punten heeft genoemd.
Nee. Een sterkte-zwakteanalyse beslaat alleen het interne deel. Een SWOT-analyse voegt daar de externe analyse van kansen en bedreigingen aan toe. In de praktijk gebruiken mensen de twee termen vaak door elkaar.
Kies een vraag waarover je de komende maand een besluit moet nemen. Verzamel de feiten, plan een sessie van een uur of anderhalf uur met je team en gebruik de checklist hierboven. Spreek aan het eind van de sessie af wie welke actie oppakt en wanneer je terugkijkt.