Wat is een SWOT-analyse

Een SWOT-analyse is een overzicht van de sterktes (Strengths) en zwaktes (Weaknesses) binnen je organisatie en van de kansen (Opportunities) en bedreigingen (Threats) in de omgeving. Je gebruikt de SWOT-analyse om te bepalen waar je op inzet, wat je moet verbeteren en waar je rekening mee houdt.

De vier onderdelen vormen twee groepen. Sterktes en zwaktes horen bij de interne analyse. Ze gaan over jouw team, afdeling of organisatie, in vergelijking met concurrenten. Kansen en bedreigingen horen bij de externe analyse. Ze komen uit de markt, de wetgeving, de techniek of de samenleving en je kunt ze niet zelf sturen. Je kunt er wel op inspelen.

Je hoort een SWOT-analyse ook wel een sterkte-zwakteanalyse noemen. Strikt genomen klopt dat niet, want dat is alleen het interne deel. Een SWOT-analyse bevat ook de kansen en bedreigingen.

Wanneer gebruik je een SWOT-analyse als manager

Een SWOT-analyse past bij momenten waarop je moet kiezen en de omgeving meespeelt. Denk aan een nieuw jaarplan, een reorganisatie, de start van een project, een nieuwe markt of de vraag hoe je team zich de komende jaren moet ontwikkelen. Er bestaat ook een persoonlijke SWOT-analyse, bijvoorbeeld als voorbereiding op een functioneringsgesprek.

Voor sommige vragen is een SWOT-analyse te grof. Wil je weten waarom klanten afhaken of welke stap in een proces vertraging veroorzaakt, dan heb je meer aan gericht onderzoek. Een SWOT-analyse geeft richting en geen diagnose op detailniveau.

Hoe je met de uitkomsten omgaat, hangt ook af van je eigen aanpak als leidinggevende. Meer daarover lees je in het artikel Strategisch management stijlen.

SWOT-analyse maken in 6 stappen

Dit stappenplan werkt voor een hele organisatie, een afdeling of een enkel project.

1. Bepaal de vraag en de scope

Begin met één vraag waar de SWOT-analyse antwoord op moet geven. "Moeten we volgend jaar een tweede vestiging openen?" werkt beter dan "Hoe staan we ervoor?". Een SWOT-analyse voor het hele bedrijf ziet er anders uit dan een SWOT-analyse voor één product of één team. Schrijf de vraag en de scope bovenaan het document, zodat iedereen dezelfde vraag beantwoordt.

2. Verzamel feiten voordat je invult

Een SWOT-analyse op gevoel levert meningen op. Haal daarom eerst gegevens op: omzet en kosten, klantfeedback, medewerkerstevredenheid, prestaties van concurrenten en ontwikkelingen in je sector. Wat je vooraf verzamelt, scheelt tijdens de sessie veel discussie.

3. Werk de interne analyse uit

Noteer sterktes en zwaktes in vergelijking met je concurrenten en met wat je doel vraagt. Een sterkte geeft je een voordeel, ook als het niet iets is waar je trots op bent. Een zwakte belemmert je, ook als niemand er een fout in gemaakt heeft.

Toets elk punt met drie vragen. Kun je het aantonen met een feit? Merken klanten of collega's het? Is het anders bij de concurrent? Een punt dat deze toets niet doorstaat, is te vaag.

Een voorbeeld van een vaag punt is "We hebben goed personeel". Een scherpe versie luidt: "Vier van onze zes adviseurs hebben meer dan tien jaar ervaring in de sector." Het tweede punt kun je controleren en gebruiken.

4. Werk de externe analyse uit

Kijk naar wat buiten je organisatie gebeurt. De DESTEP-methode dient als checklist: demografisch, economisch, sociaal-cultureel, technologisch, ecologisch en politiek-juridisch. Voor je eigen markt kun je het vijfkrachtenmodel van Porter gebruiken. Dat kijkt naar concurrenten, nieuwe toetreders, leveranciers, klanten en vervangende producten.

Een ontwikkeling is een kans of een bedreiging, afhankelijk van hoe jij ervoor staat. Wat voor het ene bedrijf een bedreiging is, kan voor het andere een kans zijn.

5. Vul het SWOT-schema in

Zet de punten in een schema van twee bij twee. Beperk je tot maximaal vijf punten per vak en kies de punten die het meeste invloed hebben op de vraag uit stap 1. De overige punten hoeven niet weg, maar ze horen niet in het schema.

  Helpt Hindert
Intern Sterktes Zwaktes
Extern Kansen Bedreigingen
 

Houd intern en extern gescheiden. "Weinig naamsbekendheid" is een zwakte. "Groeiende vraag naar ons product" is een kans. Een zwakte noteer je niet als kans, want een kans is een mogelijkheid in de omgeving.

6. Maak de confrontatiematrix

Hier wordt de SWOT-analyse pas echt bruikbaar. In de confrontatiematrix zet je elk intern punt tegenover elk extern punt en bepaal je welke strategie eruit volgt. Er zijn vier combinaties:

  • Sterkte en kans (SO): welke sterkte helpt je een kans te benutten?
  • Zwakte en kans (WO): welke zwakte moet je oplossen om een kans te pakken?
  • Sterkte en bedreiging (ST): welke sterkte beschermt je tegen een bedreiging?
  • Zwakte en bedreiging (WT): waar ben je kwetsbaar en hoe beperk je de schade?

Aan het eind heb je een lijst met mogelijke strategieën. Kies de twee of drie die het meest bijdragen aan je vraag uit stap 1.

Praktijkvoorbeeld van een SWOT-analyse voor een managementteam

Dit voorbeeld is verzonnen om het stappenplan te illustreren. Een afdeling klantenservice van een middelgroot bedrijf groeit snel, maar het is moeilijk om geschikte medewerkers te vinden. De manager stelt deze vraag: "Hoe laten we de afdeling het komende jaar groeien zonder kwaliteitsverlies?"

Sterktes Zwaktes
Ervaren medewerkers blijven lang Inwerken kost veel tijd, omdat kennis in hoofden zit
Klanten waarderen de persoonlijke aanpak Geen vaste werkwijze voor nieuwe collega's
Sterke samenwerking in het team Rapportage gebeurt handmatig
Kansen Bedreigingen
Groeiende vraag naar chat en online service Krappe arbeidsmarkt voor servicemedewerkers
Tools die routinevragen overnemen Concurrenten met lagere prijzen
Klanten waarderen snelle reactietijden Klanten verwachten sneller antwoord dan het team nu geeft

 

De confrontatiematrix levert onder meer deze strategieën op:

  • SO: Start een chatkanaal met een klein vast team dat de persoonlijke aanpak meeneemt.
  • WO: Leg de kennis vast in een inwerkprogramma, zodat nieuwe collega's sneller inzetbaar zijn.
  • ST: Gebruik de lage uitstroom als wervingsargument op een krappe arbeidsmarkt.
  • WT: Automatiseer de handmatige rapportage, zodat er meer tijd overblijft voor klantcontact.

Van SWOT-analyse naar actieplan

Een SWOT-analyse levert pas iets op als je er besluiten aan koppelt. Ga daarvoor in vier stappen te werk.

  1. Prioriteer. Geef elke strategie uit de confrontatiematrix een score voor impact en haalbaarheid, bijvoorbeeld van 1 tot 5. Begin met de acties die op beide hoog scoren.
  2. Maak acties concreet. "Kennis beter delen" kan iedereen laten liggen. "Een inwerkhandleiding schrijven voor de vijf meest gestelde klantvragen" kun je afvinken.
  3. Geef elke actie een eigenaar, een deadline en een meetpunt.
  4. Plan een evaluatiemoment in.

Zo kan het actieplan uit het voorbeeld eruitzien:

Actie Eigenaar Deadline Meetpunt
Inwerkhandleiding schrijven Teamleider Einde kwartaal 1 Tijd tot nieuwe collega zelfstandig werkt
Chatpilot met klein team Senior medewerker Kwartaal 2 Reactietijd en klanttevredenheid
Rapportage automatiseren Data-analist Kwartaal 2 Uren per week aan rapportage
Uitstroomcijfers in vacatureteksten HR Kwartaal 1 Aantal geschikte sollicitaties
 

Kijk na drie tot zes maanden wat er is gelukt en of de SWOT-analyse nog klopt. De omgeving verandert, dus een SWOT-analyse veroudert.

SWOT-sessie met je team organiseren

Een SWOT-analyse wordt beter als meerdere mensen meedoen, zoals collega's uit management, klantcontact, sales en operations. Iedereen ziet andere dingen. Nodig vijf tot acht mensen uit en stuur de vraag en de belangrijkste gegevens vooraf rond. Onderstaand draaiboek past in 60 tot 90 minuten.

Onderdeel Tijd Wat gebeurt er
Opening 10 min Vraag, scope en spelregels doornemen
Individueel brainstormen 10 min Iedereen schrijft eigen punten op
Clusteren 20 min Punten per vak groeperen en dubbele schrappen
Prioriteren 15 min Iedereen stemt, per vak blijven vijf punten over
Confrontatiematrix 20 min In groepjes strategieën bedenken
Afspraken 10 min Eigenaar en deadline per actie
 

Laat iedereen eerst zelf schrijven en pas daarna bespreken. Dan bepaalt niet de luidste stem of de mening van de manager de uitkomst. Ben je zelf de leidinggevende, geef je punten dan als laatste. Los meningsverschillen op door te kijken naar wat feitelijk bekend is. Punten waarover geen overeenstemming komt, noteer je als vraag om uit te zoeken.

Veelgemaakte fouten bij een SWOT-analyse

  • Intern en extern door elkaar halen, bijvoorbeeld een zwakte als kans opschrijven.
  • Vage punten als "goede service" of "sterk merk" zonder feit erbij.
  • Te lange lijsten. Bij twintig punten per vak valt niets meer op.
  • Alleen de sterktes benoemen. Zwaktes onder de mat vegen levert een prettige SWOT-analyse op die niets oplost.
  • De SWOT-analyse als eindpunt zien. Zonder actieplan blijft het een plaatje.
  • De SWOT-analyse nooit herzien.

Het model heeft ook grenzen. Een SWOT-analyse is een momentopname en de weging van punten is subjectief. Je krijgt er geen cijfers uit. Wil je dieper gaan, combineer de SWOT-analyse dan met DESTEP, het vijfkrachtenmodel van Porter of het 7S-model. Bij vragen op detailniveau helpt gericht onderzoek meer.

SWOT-analyse checklist

  • Staat de vraag met de scope bovenaan?
  • Heb je feiten verzameld voordat je invulde?
  • Staan sterktes en zwaktes intern en kansen en bedreigingen extern?
  • Is elk punt concreet en aantoonbaar?
  • Staan er maximaal vijf punten per vak?
  • Heb je de confrontatiematrix gemaakt?
  • Heeft elke actie een eigenaar, een deadline en een meetpunt?
  • Staat er een evaluatiemoment in de agenda?

Veelgestelde vragen over de SWOT-analyse

Waar staat SWOT voor?

SWOT staat voor Strengths, Weaknesses, Opportunities en Threats. In het Nederlands zijn dat sterktes, zwaktes, kansen en bedreigingen. De eerste twee zijn interne factoren, de laatste twee externe factoren.

Waarvoor gebruik je een SWOT-analyse?

Je gebruikt een SWOT-analyse om een keuze te onderbouwen, bijvoorbeeld bij een nieuw plan, een reorganisatie of een projectstart. Ze laat zien waar je sterk in bent, waar je kwetsbaar bent en welke ontwikkelingen in de omgeving voor of tegen je werken.

Wat is het verschil tussen een interne en een externe analyse?

De interne analyse gaat over factoren binnen je organisatie: sterktes en zwaktes. De externe analyse gaat over de omgeving: kansen en bedreigingen. Interne factoren kun je zelf beïnvloeden. Externe factoren kun je alleen voorzien en er een antwoord op bedenken.

Wat doe je na de SWOT-analyse?

Maak een confrontatiematrix, kies de strategieën die het meeste bijdragen aan je vraag en zet ze om in acties. Geef elke actie een eigenaar, een deadline en een meetpunt. Plan ook een moment om de uitkomsten te evalueren.

Wat als er vooral zwaktes of bedreigingen uitkomen?

Dat is een bruikbaar signaal. Kijk welke zwaktes je kunt oplossen om bedreigingen te weerstaan en of er kansen zijn die je nog niet hebt gezien. Controleer ook of je punten niet te zwaar hebt aangezet en of het team voldoende positieve punten heeft genoemd.

Is een SWOT-analyse hetzelfde als een sterkte-zwakteanalyse?

Nee. Een sterkte-zwakteanalyse beslaat alleen het interne deel. Een SWOT-analyse voegt daar de externe analyse van kansen en bedreigingen aan toe. In de praktijk gebruiken mensen de twee termen vaak door elkaar.

Aan de slag met je eigen SWOT-analyse

Kies een vraag waarover je de komende maand een besluit moet nemen. Verzamel de feiten, plan een sessie van een uur of anderhalf uur met je team en gebruik de checklist hierboven. Spreek aan het eind van de sessie af wie welke actie oppakt en wanneer je terugkijkt.